Jaarlijkse Nieuwsbarometer van Arteveldehogeschool

"Jongeren consumeren nieuws vooral op sociale media, slechts vier op tien herkent nepnieuws (De Standaard, 22/06/2023)"

Doelgroep	1.200 Vlaamse jongeren
Leeftijd	12 - 26 jaar
Medium	Sociale media

Ruim twee derde van de Vlaamse jongeren volgt het nieuws hoofdzakelijk op sociale media zoals Instagram en Tiktok.

Klassieke nieuwsplatformen zijn op hun retour. Nauwelijks een derde van alle bevraagde jongeren surft rechtstreeks naar een nieuwssite of app. Die daling past in een globale trend.

Die cijfers liggen in de lijn der verwachtingen. Waarom zijn ze dan relevant? ‘Omdat nieuwsconsumptiegedrag een goede voorspeller is voor wat zich later bij volwassenen zal afspelen’, zegt Jan Boesman, onderzoeker mediastudies aan de Arteveldehogeschool. ‘Zo zag je enkele jaren geleden dat Facebook erg populair was, terwijl dat platform onder jongeren jaar na jaar een minder belangrijke nieuwsbron wordt. Als Tiktok nu zo populair is bij jongeren, dan mag je ervan uitgaan dat de rest van de samenleving op termijn zal volgen.’

Nieuwswijsheid

1. Jongeren hebben het gevoel dat ze in staat zijn om kritisch om te gaan met nieuws. Zeven op de tien jongeren geeft aan dat ze nieuwsberichten kunnen begrijpen en interpreteren. Tegelijk geeft een op de vijf aan vaak onzeker te zijn over de kwaliteit van nieuws en informatie. Naarmate jongeren ouder worden stijgt het zelfvertrouwen om kritisch om te gaan met nieuws, maar ook de onzekerheid over de kwaliteit ervan.

2. De kennis over hoe nieuws wordt gemaakt, verspreid en geconsumeerd blijft hangen op hetzelfde niveau van vorig jaar: slechts een op de vijf jongeren slaagt voor de kennistest over nieuws.

3. Die kennis is nochtans belangrijk, want wie meer kennis heeft over hoe nieuws wordt gemaakt en verspreid, slaagt er ook beter in om nepnieuwsverhalen te herkennen.

Jongeren en desinformatie

1. De overgrote meerderheid (94%) van de jongeren heeft al van de term nepnieuws of fake news gehoord.

2. Het vertrouwen in nieuws daalt. Nog zes op de tien (60%) jongeren zegt vertrouwen te hebben in het nieuws dat ze zelf consumeren, nog minder jongeren (45%) vertrouwen het nieuws in het algemeen.

Misleidende informatie

Het begrip ‘fake news’ of ‘nepnieuws’ is een vorm van misleidende informatie. Concreet verwijzen we met nepnieuws naar verzonnen berichten of deepfakes, met als doel mensen te misleiden om politieke of commerciële redenen. Meer kan je lezen op de website van mediawijs.

Bleekmiddel en controverse

Denk maar aan de Corona crisis in 2019. Op 22 april suggereerde de Amerikaanse president Trump een injectie met bleekmiddel als mogelijke remedie tegen het coronavirus. "Het is bijna zoals een reiniging, want het komt op de longen en boekt daar fantastische resultaten. Het zal interessant zijn om dat ook te testen."

Dokters en wetenschappers reageren verbaasd op Trumps suggestie en raadde iedereen af om zijn advies op te volgen.

"Jongeren zijn meer bezorgd om het effect van nepnieuws op anderen en op de maatschappij dan op zichzelf. De bezorgdheden over de invloed van nepnieuws en over de betrouwbaarheid van nieuws nemen toe naarmate jongeren ouder en hoger opgeleid zijn.

Twee op de vijf jongeren zegt zelden of nooit te controleren hoe betrouwbaar een artikel is. Hoe ouder en hoe hoger opgeleid de jongeren zijn, hoe meer ze dat doen.

Jongeren hebben verschillende manieren om te controleren hoe betrouwbaar informatie is.
Twee derde (67%) jongeren checkt de bron van het nieuws. Bijna de helft (48%) controleert elementen van het artikel. Ruim vier op de tien (44%) vertrouwt op persoonlijke logica en achtergrondkennis
om betrouwbaarheid in te schatten. Dat laatste doen vooral hoger opgeleiden.

De kennis van jongeren over nepnieuws ligt lager dan vorig jaar: 65% slaagt in een kennistest over nepnieuws, tegenover 80% op dezelfde kennistest vorig jaar. Vrouwen en hoger opgeleiden doen het beter.

Jongeren slagen er ook minder goed in om nepnieuws te herkennen: 42% schat de echtheid van drie van vijf voorgelegde verhalen juist in, tegenover 58% op een gelijkaardige test vorig jaar (met weliswaar
andere verhalen). Vrouwen en hoger opgeleiden slager er ook beter in om nepnieuws te ontmaskeren."