De Nieuwsbarometerbiedt sinds 2021 diepgaande inzichten in het nieuwsgebruik en de nieuwswijsheid van Vlaamse jongeren tussen 12 en 26 jaar. Elke twee jaar bevraagt Arteveldehogeschool een representatieve steekproef jongeren over hun nieuwsconsumptie, attitudes tegenover nieuws, kennis van nieuwsproductie en omgang met desinformatie.

Het doel van de Nieuwsbarometer is dan ook een vinger aan de pols houden rond jongeren en nieuws, met expliciete aandacht voor desinformatie. Hoe raadplegen Vlaamse jongeren nieuws? Hoe nieuwswijs zijn Vlaamse jongeren? Hoe gaan jongeren om met desinformatie?

Dit onderzoek richt zich op jongeren en jong volwassenen maar kan een indicator zijn naar de ruimere bevolking.

Bij een vergelijking tussen de 2 laatste onderzoeken valt op dat jongeren kritischer naar nieuws en informatie zijn gaan kijken en de kennis over misleidende informatie is vergroot.

Bevindingen uit de nieuwsbarometer 2023

"Jongeren consumeren nieuws vooral op sociale media, slechts vier op tien herkent nepnieuws (De Standaard, 22/06/2023)"

Doelgroep	1.200 Vlaamse jongeren
Leeftijd	12 - 26 jaar
Medium	Sociale media

Ruim twee derde van de Vlaamse jongeren volgt het nieuws hoofdzakelijk op sociale media zoals Instagram en Tiktok.

Klassieke nieuwsplatformen zijn op hun retour. Nauwelijks een derde van alle bevraagde jongeren surft rechtstreeks naar een nieuwssite of app. Die daling past in een globale trend.

Die cijfers liggen in de lijn der verwachtingen. Waarom zijn ze dan relevant? ‘Omdat nieuwsconsumptiegedrag een goede voorspeller is voor wat zich later bij volwassenen zal afspelen’, zegt Jan Boesman, onderzoeker mediastudies aan de Arteveldehogeschool. ‘Zo zag je enkele jaren geleden dat Facebook erg populair was, terwijl dat platform onder jongeren jaar na jaar een minder belangrijke nieuwsbron wordt. Als Tiktok nu zo populair is bij jongeren, dan mag je ervan uitgaan dat de rest van de samenleving op termijn zal volgen.’

Nieuwswijsheid

1. Jongeren hebben het gevoel dat ze in staat zijn om kritisch om te gaan met nieuws. Zeven op de tien jongeren geeft aan dat ze nieuwsberichten kunnen begrijpen en interpreteren. Tegelijk geeft een op de vijf aan vaak onzeker te zijn over de kwaliteit van nieuws en informatie. Naarmate jongeren ouder worden stijgt het zelfvertrouwen om kritisch om te gaan met nieuws, maar ook de onzekerheid over de kwaliteit ervan.

2. De kennis over hoe nieuws wordt gemaakt, verspreid en geconsumeerd blijft hangen op hetzelfde niveau van vorig jaar: slechts een op de vijf jongeren slaagt voor de kennistest over nieuws.

3. Die kennis is nochtans belangrijk, want wie meer kennis heeft over hoe nieuws wordt gemaakt en verspreid, slaagt er ook beter in om nepnieuwsverhalen te herkennen.

Jongeren en desinformatie

1. De overgrote meerderheid (94%) van de jongeren heeft al van de term nepnieuws of fake news gehoord.

2. Het vertrouwen in nieuws daalt. Nog zes op de tien (60%) jongeren zegt vertrouwen te hebben in het nieuws dat ze zelf consumeren, nog minder jongeren (45%) vertrouwen het nieuws in het algemeen.

Bevindingen uit de nieuwsbarometer 2025

Nieuws is voor jongeren niet het monopolie van de journalistiek. Meer dan de helft van hen beschouwt
nieuws als iets waar meer dan alleen journalisten over berichten. Voor 1 op de 5 jongeren zijn influencers
een belangrijke bron van nieuws.

Het vertrouwen in nieuws neemt opnieuw toe onder jongeren: 70% denkt dat het nieuws dat ze volgen te vertrouwen is. Daarnaast denkt 53% dat het nieuws in het algemeen te vertrouwen is, dus ook nieuws dat ze zelf niet volgen. Daarmee komt het vertrouwen na een duik in 2023 opnieuw op of zelfs boven het niveau van 2022.
De meeste Vlaamse jongeren geven aan dat ze het eerder moeilijk vinden om op sociale media het verschil te zien tussen betrouwbare en onbetrouwbare informatie. Op TikTok vindt 1 op de 5 jongeren het zelfs heel moeilijk om betrouwbare informatie te herkennen.
Vlaamse jongeren staan kritisch tegenover informatieve berichten op sociale media. Gemiddeld 86% van de jongeren herkent onbetrouwbare berichten in een nepnieuwstest op basis van socialemediaposts. De keerzijde is dat 4 op de 10 jongeren ook twijfelt aan betrouwbare berichten. Oudere jongeren scoren niet opvallend beter op deze test.
Jongeren schatten betrouwbaarheid vooral in aan de hand van de bron en door in te schatten hoe realistisch de informatie is. Jongeren die als verificatiestrategie de bron controleren halen hogere scores in de nepnieuwstest. Hoe meer verschillende verificatiestrategieën men gebruikt, hoe hoger de score op de test.
Uit een kennistest over hoe nieuws wordt gemaakt en verspreid blijkt dat Vlaamse jongeren een degelijke nieuwskennis hebben. Oudere jongeren scoren beter op deze test. Wie hoger scoort slaagt er ook beter in om (on)betrouwbare berichten te herkennen in de nepnieuwstest.
1 op de 3 jongeren ziet regelmatig factchecks op sociale media, maar evengoed ziet 1 op de 3 ze zo goed als nooit. Vooral tieners hebben weinig ervaring met dit journalistieke format. Jongeren die regelmatig factchecks zien, doen het ook beter in de nepnieuwstest.

Nieuws op Instagram, fake news op TikTok?

Nieuwsmedia moeten zich ervan bewust zijn dat Instagram en TikTok twee verschillende dingen zijn voor jongeren. Op Instagram zijn ze nieuws redelijk welgezind, op TikTok vinden ze journalisten – maar ook bijvoorbeeld artsen – verdachter. Vraag je af of je als betrouwbaar medium op TikTok moet zitten, en zo ja op welke manier je dat doet.

In vergelijking met vorige edities probeerden we nog sterker te focussen op het soort onbetrouwbare berichten dat jongeren daadwerkelijk in hun feeds krijgen en die een impact kunnen hebben op hun dagelijks leven. Zo komt het dat de nepnieuwstest dit jaar een sterke focus kent op gezondheids(des)informatie. De helft van de berichten – 3 onbetrouwbare en 2 betrouwbare – had te maken met gezondheid in haar brede betekenis (huidzorg, kwaliteit kraanwater, beter slapen, noise cancelling headphones)

87% reageert wenselijk op 3 of meer van de 5
berichten. 1 op 4 jongeren reageert zelfs wenselijk bij alle vijf de berichten. Dit zijn betere scores dan in de vorige edities van 2022 en 2023.

Bronnen:

Bron: Wardle, C., & Derakhshan, H. (2017). Information disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policymaking (Vol. 27, pp. 1-107). Strasbourg: Council of Europe.
Nieuwsbarometer | Arteveldehogeschool Gent