Reflecteren heeft een belangrijke plaats binnen de opleiding.

“Reflecteren gaat over een systematische en bewuste activiteit, gericht op het leren uit persoonlijke, betekenisvolle ervaringen en zo tot beter functioneren te komen”.

Studenten nemen hun eigen leer- en groeiproces, al dan niet met ondersteuning van anderen, in handen door een bepaalde keuze of actie te ondernemen met als doel zichzelf te ontwikkelen en gedrag en prestaties te optimaliseren. (Leren) reflecteren ondersteunt de ontwikkeling van kennis, vaardigheden en attitudes, noodzakelijk in de opleiding tot opvoeder/orthopedagogisch begeleider.

- Bij het reflecteren wordt men zowel geconfronteerd met dingen die men nog niet weet en wil leren kennen en toepassen, als met intuïtieve kennis waar men zich nu bewust van wordt. Ook helpt reflecteren bij het leren toepassen van ervaringskennis in nieuwe situaties.
- Vermits wat men leert bij het reflecteren sterk gekoppeld is aan eigen ervaringen, doorloopt men gaandeweg een dynamischer leerproces, waarbij de student zelf leerdoelen stelt. Hierbij leert hij ook om scherper te onderscheiden wat binnen en buiten iemand zijn verantwoordelijkheid ligt.
- Bij het onderzoeken van situaties die men meemaakte, blijft men aandachtig stil staan bij de eigen beleving én deze van alle betrokkenen. Hierdoor groeit het inlevingsvermogen.
- Men leert onvermijdelijk veel over zichzelf bij het reflecteren: de eigen mogelijkheden en grenzen, gevoelens, denkpatronen, normen, vooronderstellingen, drijfveren.
- Als het goed gaat, leert men naast een onderzoekende houding ook een ethische houding waarbij men afgewogen verantwoorde keuzes maakt.

In de opleiding willen we onze studenten vooral leren om kritisch te reflecteren.

Een student reflecteert over de manier waarop die persoonlijk functioneert (wie je bent, waarom je dingen doet,…) en over de manier waarop die beroepsmatig functioneert (wat is het effect van je handelen,… ).
Een student zal in opdracht van diens praktijkdocent reflecties schrijven naar aanleiding van een betekenisvolle praktijkervaring. Om het kritisch reflectieproces goed op gang te krijgen is het raadzaam om feedback te geven op het reflectieverslag van de student. De student wordt op die manier aan het denken gezet en wordt uitgedaagd om met nog meer nuance en vanuit diverse perspectieven te reflecteren.

Stimuleer openheid, betrokkenheid en zelfregie bij de student tijdens het reflectieproces op de praktijk.

Een randvoorwaarde voor het geven van feedback aan een student is het opbouwen van een vertrouwensband die nodig is om open en eerlijk te kunnen reflecteren op diens denken, voelen en handelen. Het helpt de student als benoemd wordt: dat fouten maken mag; dat alle begin moeilijk is; en dat een kritisch reflecterende professional (inclusief de orthopedagogisch begeleider) nooit is uitgeleerd. We ondervinden dat het vertrouwen stimuleren een hefboom kan zijn tot groei. Welke competenties heeft de student in de praktijk zich al eigen gemaakt? Wat kan de student al en waar en hoe heeft de student deze competenties verworven?

Beroepsmatig reflecteren doen we in heel de opleiding aan de hand van eenzelfde reflectiemodel, namelijk de reflectiecyclus van Korthagen, als kader om door middel van vraagstelling en opdrachten aan te zetten tot reflectie .

- Reflecteren begint bij terugblikken op een ervaring en op de context waarin deze ervaring plaatsvond. Men kiest best een ervaring waarin men persoonlijk werd geraakt, waar men persoonlijk bij betrokken was en die interessant is om nader te onderzoeken. Dit laatste zegt meteen al dat het (min of meer) lukt om wat afstand te nemen van wat men meemaakte. Bovendien blikt men best terug op de vele zijden van deze ervaring en context zoals: waarnemingen, gevoelens, gedachten, neigingen, handelingen.
- Door op die manier terug te blikken, brengt men een bewustzijn van de ervaring op gang. Een volgende stap in het reflecteren is nu om essentiële aspecten in de ervaring te ontdekken en een (nieuwe) betekenis aan die ervaring te geven. Hulpbronnen daarbij zijn: eerdere ervaringen (en reflecties daarop), ervaringen en feedback van collega’s op de werkvloer en in de opleiding, verworven kennis vanuit de opleiding en elders verworven kaders.
- Als het goed gaat, levert het reflecteren nieuwe perspectieven, alternatieven, keuzes op waarmee men opnieuw aan de slag kan in de eigen praktijk.
- Wanneer men deze doelgericht uitprobeert, lichten er mogelijks nieuwe ervaringen op die op hun beurt relevant zijn om op te reflecteren. Zo komt men terug bij stap 1.

Reflecteren kan men leren. Gaandeweg wordt men er meer bedreven in. Naarmate men in de opleiding meermaals dit reflectieproces doorloopt, went men aan dit soort van ‘leren uit de eigen praktijk’ en stelt men meer diepgaande vragen waar men bij de aanvang van het leerproces nooit zou zijn toe gekomen.